Đi làm · cập nhật 04/09/2026

Làm 52 tiếng, ăn lương 40: quyền của người đi làm ở Đức

Lương tối thiểu, giới hạn giờ làm, giờ nghỉ, và vì sao mọi giờ bạn làm đều phải được trả. Hai thời hạn có thể xoá sạch quyền của bạn, và nơi tư vấn miễn phí, ẩn danh cho người nước thứ ba.

Nếu bạn vừa nhận giấy cho nghỉ việc (Kündigung), hãy đọc mục 7 ngay bây giờ. Bạn chỉ có ba tuần kể từ khi nhận giấy, và quá hạn thì không ai cứu được nữa.

Bài này không phải tư vấn pháp lý. Nó tóm tắt luật Đức nói gì, kèm nguồn. Trường hợp của bạn cần người xem hồ sơ. Nơi tư vấn miễn phí.

Nguồn nào áp dụng ở đâu

Toàn bộ bài này là luật liên bang, áp dụng ở mọi bang: MiLoG (lương tối thiểu), ArbZG (giờ làm), BGB, NachwG, KSchG, ArbGG, BBiG (học nghề). Các con số về lương lấy từ Bộ Lao động Liên bang BMAS và BIBB.

1. Lương tối thiểu

Cả hai mức đã thành luật, không phải đề xuất. Đây là mức sàn cho hầu hết người lao động, kể cả Minijob.

Lưu ý khi tra cứu: bản luật § 1 MiLoG trên mạng vẫn ghi con số 12,00 € của năm 2022, vì mức mới được ban hành bằng nghị định riêng. Đừng nhầm.

2. Giờ làm, giờ nghỉ

§ 3 ArbZG: “Die werktägliche Arbeitszeit der Arbeitnehmer darf acht Stunden nicht überschreiten.” Ngày làm việc không được quá 8 tiếng.

Được kéo lên 10 tiếng, nhưng chỉ khi trung bình vẫn là 8 tiếng mỗi ngày làm việc, tính trong 6 tháng dương lịch hoặc 24 tuần.

Nghĩa là: làm 52 tiếng một tuần, tuần này qua tuần khác, là trái luật ngay trên bề mặt, không cần bàn đến chuyện lương.

§ 4 ArbZG — nghỉ giữa ca:

Có thể chia nhỏ, nhưng mỗi lần ít nhất 15 phút, và không được làm quá 6 tiếng liên tục mà không nghỉ.

§ 5 ArbZG — nghỉ giữa hai ca: ít nhất 11 tiếng liên tục. Ngành nhà hàng khách sạn được rút xuống 10 tiếng, nhưng phải bù bằng một lần nghỉ 12 tiếng trong vòng một tháng hoặc bốn tuần.

3. Làm thêm giờ: điều luật thật sự nói gì

Đây là chỗ nhiều bài viết trên mạng nói sai, nên hãy đọc kỹ.

Luật Đức không có quy định chung buộc trả thêm phần trăm cho giờ làm thêm. Tiền phụ trội Überstundenzuschlag chỉ có nếu hợp đồng của bạn, hoặc thoả ước tập thể Tarifvertrag, có ghi.

Nhưng điều này vẫn đúng và vẫn rất mạnh:

• Mọi giờ bạn thực sự làm đều phải được trả. § 612 Abs. 1 BGB quy định khi công việc theo hoàn cảnh chỉ có thể trông đợi là có trả công, thì coi như đã ngầm thoả thuận có trả công.
• Tổng lương chia cho tổng số giờ không được thấp hơn lương tối thiểu.

Áp dụng vào trường hợp làm 52 tiếng nhưng chỉ được trả như 40 tiếng: đó là vi phạm lương tối thiểu, ngay cả khi hợp đồng không hứa đồng phụ trội nào.

4. Việc quan trọng nhất bạn có thể làm hôm nay

Tự ghi lại giờ làm của mình. Mỗi ngày, ngay trong ngày.

Toà Lao động Liên bang (BAG, bản án 5 AZR 359/21 ngày 04.05.2022) nêu rằng người lao động phải chứng minh giờ làm thêm, và bước đầu tiên được đáp ứng khi nêu ngày nào, từ mấy giờ đến mấy giờ đã làm. Sau đó chủ lao động phải trả lời cụ thể.

Nói cách khác: một cuốn sổ ghi ngày và giờ, viết đều đặn, là thứ đưa bạn qua cửa đầu tiên ở toà. Ảnh chụp bảng phân ca, tin nhắn xếp ca, ảnh màn hình đồng hồ chấm công đều nên giữ.

5. Chủ lao động cũng phải ghi giờ

§ 17 MiLoG buộc chủ lao động trong một số ngành phải ghi giờ bắt đầu, giờ kết thúc và tổng thời gian làm việc hằng ngày, chậm nhất 7 ngày sau khi làm, và giữ ít nhất 2 năm. Áp dụng cả với Minijob.

Các ngành thuộc § 2a SchwarzArbG gồm có xây dựng, nhà hàng và khách sạn, vận tải, giao hàng, vệ sinh toà nhà, ngành thịt, ngành tóc và mỹ phẩm, bảo vệ và một số ngành khác.

Ngoài ra, BAG (1 ABR 22/21, ngày 13.09.2022) nêu rằng từ § 3 Abs. 2 ArbSchG, chủ lao động đã có nghĩa vụ lập hệ thống ghi lại toàn bộ thời gian làm việc. Luật ArbZG đến nay chưa được sửa để ghi chi tiết nghĩa vụ này.

6. Hợp đồng và giấy tờ bạn phải được nhận

§ 2 NachwG buộc chủ lao động ghi lại bằng văn bản các điều kiện chính: tên và địa chỉ hai bên, ngày bắt đầu, nơi làm việc, mô tả công việc, cách tính lương và ngày trả lương, giờ làm và giờ nghỉ, ngày phép, thủ tục và thời hạn báo trước khi chấm dứt, thoả ước tập thể áp dụng.

Thời hạn: những mục cốt lõi phải có ngay ngày làm việc đầu tiên; nhóm thứ hai trong 7 ngày; phần còn lại trong một tháng.

7. Hai thời hạn, và chỉ một trong hai là chết người

Đây là phần quan trọng nhất của cả bài.

Ba tuần: thời hạn kiện giấy cho nghỉ việc

§ 4 KSchG: muốn nói rằng việc cho nghỉ là không có căn cứ hoặc vô hiệu, người lao động phải nộp đơn kiện ra Toà Lao động trong vòng ba tuần kể từ khi nhận được giấy Kündigung bằng văn bản.

• Đếm từ ngày nhận giấy, không phải từ ngày làm việc cuối cùng.
• Đây là luật, không phải điều khoản hợp đồng.
• Quá ba tuần thì việc cho nghỉ coi như có hiệu lực. Không nơi tư vấn nào sửa được.

Nếu bạn đang cầm một tờ Kündigung: đi tư vấn trong tuần này.

Ba tháng: điều khoản mất quyền trong hợp đồng

Nhiều hợp đồng có Ausschlussfrist hay Verfallklausel: không đòi trong ngần ấy tháng thì mất quyền.

• Đây là điều khoản hợp đồng, chỉ tồn tại nếu có ghi trong hợp đồng của bạn.
• Toà coi thời hạn ngắn hơn ba tháng là vô hiệu, vì gây bất lợi không hợp lý cho người lao động theo § 307 Abs. 1 BGB.
• Quan trọng nhất: § 3 MiLoG quy định các thoả thuận hạn chế việc đòi lương tối thiểu là vô hiệu trong phạm vi đó, người lao động chỉ có thể từ bỏ khoản đã phát sinh bằng hoà giải tại toà, và “Die Verwirkung des Anspruchs ist ausgeschlossen” — không có chuyện mất quyền do để lâu.

Nghĩa là: phần lương tối thiểu của bạn không hết hạn theo lịch của hợp đồng. Đây thường là câu trả lời cho một hợp đồng nhà hàng có điều khoản mất quyền.

8. Ra toà lao động không đắt như bạn nghĩ

§ 12a ArbGG: ở cấp sơ thẩm, bên thắng không có quyền đòi bên thua trả tiền luật sư của mình.

Nghĩa là nếu bạn kiện ở Toà Lao động và thua, bạn không phải trả luật sư của chủ lao động. Bạn vẫn chịu án phí và luật sư của chính mình, và quy tắc này thay đổi ở cấp phúc thẩm.

Với người lương thấp, đây là điều đáng biết trước khi sợ.

9. Nếu bạn là Azubi

§ 20 BBiG — thời gian thử việc: ít nhất 1 tháng, nhiều nhất 4 tháng.

§ 14 Abs. 3 BBiG — công việc được giao: “Auszubildenden dürfen nur Aufgaben übertragen werden, die dem Ausbildungszweck dienen und ihren körperlichen Kräften angemessen sind.” Chỉ được giao việc phục vụ mục đích đào tạo và phù hợp sức khoẻ. Dọn nhà cho chủ, trông con cho chủ, hay rửa bát suốt chín tháng đều không nằm trong đó.

§ 17 BBiG — lương học nghề tối thiểu, cho hợp đồng bắt đầu trong năm 2026:

Một Tarifvertrag ràng buộc chủ lao động có thể quy định thấp hơn mức này.

§ 22 BBiG — chấm dứt:

• Trong thời gian thử việc: hai bên chấm dứt lúc nào cũng được, không cần báo trước.
• Sau thử việc: chủ chỉ chấm dứt được khi có lý do quan trọng. Còn người học có thể chấm dứt với 4 tuần báo trước nếu bỏ học nghề hoặc chuyển sang nghề khác.
• Phải bằng văn bản giấy; hình thức điện tử không có giá trị.
• Chấm dứt vì lý do quan trọng sẽ vô hiệu nếu sự việc đã được bên chấm dứt biết quá hai tuần.

10. Chủ đăng ký Minijob mà bạn không biết, hoặc không đăng ký gì cả

Hãy làm theo thứ tự này, đừng đảo thứ tự.

1. Ghi lại và giữ bằng chứng của riêng bạn. Xem mục 4. Đây là thứ có giá trị nhất và không ai lấy đi được.
2. Kiểm tra xem thực tế bạn được đăng ký thế nào. Các báo cáo đăng ký lao động được lưu ở Datenstelle der Rentenversicherung. Nếu chủ khai một Minijob trong khi bạn làm toàn thời gian, Clearingstelle của Deutsche Rentenversicherung Bund là nơi ra quyết định về tình trạng thật sự của bạn.
3. Đi tư vấn miễn phí trước khi tố giác. Xem mục 11.
4. Chỉ sau đó mới quyết định có báo Hải quan hay không. Finanzkontrolle Schwarzarbeit thuộc Hauptzollamt nhận tin báo, và Hải quan nêu rõ có thể báo ẩn danh, dữ liệu người báo không được chuyển cho ai khi chưa được phép.

Vì sao đừng gọi Hải quan trước. Một tin báo sẽ dẫn tới điều tra cả doanh nghiệp. Ở một quán người Việt, điều đó có thể ảnh hưởng tới đồng nghiệp và người quen của bạn. Và chúng tôi không tìm được nguồn chính thức nào nói rõ người lao động có rủi ro gì hay không, nhất là khi thẻ cư trú của bạn gắn với chính công việc đó. Vì không biết, chúng tôi không trấn an. Hãy hỏi người tư vấn trước.

11. Hỏi ai: miễn phí và ẩn danh

Faire Integration là địa chỉ đúng cho người mang quốc tịch nước thứ ba, tức là hầu hết người Việt ở đây.

• Tư vấn về luật lao động và luật xã hội, miễn phí, ẩn danh, có ở cả 16 bang.
• Từ 01.01.2026 được cấp kinh phí theo § 45b AufenthG.
• Tìm điểm tư vấn, lọc theo bang và theo ngôn ngữ: faire-integration.de
• Về tiếng Việt, nói thật: danh sách ngôn ngữ công bố trên trang của họ không có tiếng Việt. Các điểm tư vấn có thể thu xếp phiên dịch khi bạn hỏi trước. Điểm ở Berlin thuộc Arbeit und Leben Berlin-Brandenburg, Lorenzweg 5, 12099 Berlin.

Hai địa chỉ hay bị nhầm:

• Faire Mobilität cũng miễn phí, nhưng là mạng lưới của DGB dành cho lao động Trung và Đông Âu. Thường không phải cửa dành cho bạn.
• Công đoàn NGG (nhà hàng, khách sạn, thực phẩm) có tư vấn pháp lý và bảo vệ pháp lý miễn phí, nhưng chỉ cho thành viên. Vào công đoàn trước rồi mới nhờ là con đường bình thường.

Nguồn

• § 1, § 3, § 17 MiLoG — gesetze-im-internet.de; mức lương tối thiểu 2026 và 2027 theo nghị định Fünfte Mindestlohnanpassungsverordnung và thông cáo của BMAS
• § 3, § 4, § 5 ArbZG — gesetze-im-internet.de
• § 612 Abs. 1 BGB, § 307 Abs. 1 BGB — gesetze-im-internet.de
• § 2 NachwG — gesetze-im-internet.de
• § 4 KSchG — gesetze-im-internet.de
• § 12a ArbGG — gesetze-im-internet.de
• § 2a SchwarzArbG — gesetze-im-internet.de
• § 14, § 17, § 20, § 22 BBiG và thông báo mức lương học nghề tối thiểu 2026 — gesetze-im-internet.de, bibb.de
• Toà Lao động Liên bang, bản án 5 AZR 359/21 (04.05.2022) về nghĩa vụ trình bày giờ làm thêm
• Toà Lao động Liên bang, bản án 1 ABR 22/21 (13.09.2022) về nghĩa vụ ghi giờ làm
• Faire Integration và BMAS, trang giới thiệu dịch vụ tư vấn — faire-integration.de, bmas.de
• Faire Mobilität — faire-mobilitaet.de; NGG, quy định bảo vệ pháp lý cho thành viên — ngg.net
• Hải quan Đức, Finanzkontrolle Schwarzarbeit, trang hỏi đáp và trang liên hệ — zoll.de
• Deutsche Rentenversicherung Bund, Clearingstelle — deutsche-rentenversicherung.de